Чёрный лебедь, рак и щука

✔️Казахстан занимает 6 место среди стран с наибольшей площадью сельскохозяйственных угодий

Китай 5.204.154,34        США 4.215.421,84       Австралия 3.632.454,28         Бразилия 2.367.599,29        Россия 2.157.019,34        Казахстан 2.142.665,56      Индия 1.785.716,94 *

Каждая страна специализируется на выращивании различных сельскохозяйственных культур. Например, США являются крупнейшим в мире производителем кукурузы, а Бразилия — ведущим производителем сои и сахарного тростника. Австралия - крупный производитель пшеницы и зерновых.
Казахстан сокращает посевные площади пшеницы и расширяет долю высокорентабельных культур.
Напомним, общая посевная площадь в Казахстане в этом году составит 23,8 млн га, что превышает уровень прошлого года на 180 тыс га.

"Приоритет отдан высокорентабельным культурам, площади под которыми будут увеличены, в том числе площадь масличных культур будет увеличена на 55 тыс га, кормовых культур - на 242 тыс га, ячменя - на 94 тыс га, картофеля в организованных хозяйствах – на 10,3 тыс га. При этом площадь пшеницы будет сокращена на 125 тыс га и составит 12,1 млн га", - рассказал министр сельского хозяйства Айдарбек Сапаров.

*в кв км, составлено на основе последних данных ФАО, собранных Всемирным банком.

В Пекине состоялся торжественный Гала-концерт, ознаменовавший открытие Перекрестного года культуры Казахстана и Китая - значимого события, символизирующего укрепление дружбы и взаимопонимания между двумя странами.

Около тысячи человек посетили торжественное открытие Перекрестного года культуры Казахстана и Китая в Пекине

Мероприятие прошло в рамках договоренностей между Президентом Республики Казахстан Касым-Жомартом Токаевым и Председателем КНР Си Цзиньпином, согласно которым 2026 год объявлен Годом культуры Казахстана и Китая.

В числе почетных гостей были заместитель Премьер-министра-Министр культуры и информации РК Аида Балаева, Министр культуры и туризма КНР Сунь Ели, Чрезвычайный и Полномочный Посол РК в КНР Шахрат Нурышев, а также представители дипломатического корпуса и творческой интеллигенции Китая.

С приветственным словом на сцене Китайского национального театра оперы выступила заместитель Премьер-министра. Аида Балаева отметила, что культурное сотрудничество между Казахстаном и Китаем наполняется новым содержанием: реализуются совместные проекты, проходят гастроли, концерты, выставки и фестивали, а открытие Казахстанского культурного центра в Пекине стало важным шагом в укреплении связей. По ее словам, такие инициативы формируют прочную основу для будущего и вдохновляют молодое поколение.

«Сегодняшний вечер – это не просто концерт, а диалог культур, не требующий перевода. Как отметил Глава государства Касым-Жомарт Токаев, культура формирует облик нации, и мир узнает страну прежде всего через ее искусство. Благодаря таким встречам, музыке, театру и творчеству мы лучше понимаем друг друга и становимся ближе. Год перекрестных культур открывает перед нами новые возможности. Он прокладывает путь к совместным проектам, стимулирует творческие поиски и способствует взаимному духовному обогащению», – отметила заместитель Премьер-министра РК.

Министр культуры и туризма Китая подчеркнул важность Перекрестного года культуры как ключевой платформы для укрепления гуманитарных связей и развития двустороннего сотрудничества.

«В рамках Перекрестного года культуры музеи и научно-исследовательские учреждения двух стран получат возможность совместно проводить археологические исследования, а деятели искусства – углублять диалог. Будет также усилена подготовка кадров в сфере сценического искусства и креативных индустрий. Уверен, что Перекрестный год культуры Казахстана и Китая станет важной платформой практического сотрудничества между учреждениями культуры и искусства, а также яркой площадкой для демонстрации богатства культур двух стран», – сказал Сунь Ели.

В Гала-концерте приняли участие выдающиеся мастера искусств Казахстана и Китая. Особую атмосферу вечера создали ведущие творческие коллективы страны: Казахский национальный оркестр народных инструментов имени Курмангазы, Астана Опера, этно-фольклорная группа HasSak, Астана балет, Пекинский хореографический институт и Национальный оркестр Китайского театра оперы и балета.

Пресс-служба Министерства культуры и информации РК

Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасының өсуі бірінші тоқсан қорытындысы бойынша үш есеге төмендеді
📌 Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен инфляцияны тұрақтандыру жөніндегі кезекті кеңесте бірінші тоқсанның алдын ала қорытындылары қаралды.
Сауда және интеграция министрлігінің мәліметінше, наурыз айында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасының орташа өсу индексі 0,3%-ды құрады. Бұл өткен жылдың наурыз айымен салыстырғанда (0,9%) үш есе төмен.
Жалпы алғанда, бірінші тоқсанда баға өсімі 1,2% болды, бұл да 2025 жылдың осы кезеңіндегі деңгейден (3,8%) үш есе төмен. Бұл динамика баға өсімінің тұрақты баяулауын көрсетеді.
Кеңесте ресми статистика тұтыну бағалары индексін есептеудің халықаралық әдістемесіне сәйкес қалыптастырылатыны және 537 тауар мен қызмет түрін қамтитыны айтылды. Мониторинг бүкіл ел бойынша 12 мыңнан астам сауда нысанында жүргізіледі. Ішкі сауда жүйесінде шамамен 760 мың кәсіпкерлік субъектісі жұмыс істейді, олардың 300 мыңнан астамы азық-түлік өнімдерін сатумен айналысады.
Бағаның негізгі төмендеуі көкөніс тобы бойынша тіркелді. Қырыққабат 1,9%-ға, қызанақ 2,6%-ға, пияз 10,9%-ға, қияр 22,6%-ға арзандады. Жыл басынан бері қияр бағасы 31,1%-ға төмендеді.

КРЕМ: тарифная политика будет сбалансированной и социально ориентированной

26 марта 2026 года Комитетом по регулированию естественных монополий МНЭ РК проведен круглый стол на тему тарифной политики после завершения моратория.

В мероприятии приняли участие представители экспертного сообщества, общественности и государственных органов. В ходе обсуждения рассмотрены ключевые подходы к дальнейшему тарифному регулированию в сферах теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и водоотведения, а также газоснабжения.

Отмечено, что принятый Правительством комплекс мер направлен на защиту доходов граждан и сдерживание инфляции. Введение моратория на повышение коммунальных тарифов до конца марта 2026 года позволило исключить рост тарифной нагрузки на потребителей в указанный период и обеспечить дополнительную финансовую стабильность домохозяйств.

По итогам обсуждения выработан единый подход: после завершения моратория тарифная политика будет реализовываться поэтапно и сбалансировано. При этом финансовая нагрузка на население сохранится на минимальном уровне, а принимаемые решения будут учитывать социальную чувствительность вопроса.

Значительное внимание уделено вопросам модернизации коммунальной инфраструктуры. Реализация инвестиционных проектов продолжается в полном объёме и в соответствии с утверждёнными графиками, что направлено на снижение износа и повышение надёжности систем жизнеобеспечения.

В качестве ключевого принципа государственной тарифной политики обозначено обеспечение баланса интересов потребителей и субъектов естественных монополий.

Совокупность реализуемых мер позволит обеспечить контролируемое и прогнозируемое влияние на инфляционные процессы в 2026 году, удерживая их в управляемом и безопасном диапазоне для экономики и доходов граждан.

Также рассмотрены меры по сдерживанию цен на социально значимые продовольственные товары, включая ограничение роста стоимости электроэнергии и железнодорожных перевозок для производителей, что способствует снижению себестоимости продукции и стабилизации цен на базовые продукты питания.

Вопросы социальной защиты населения остаются в числе приоритетных. Для социально уязвимых категорий граждан действует механизм жилищной помощи, предусматривающий адресную компенсацию расходов на коммунальные услуги.

По итогам круглого стола определены дальнейшие направления совершенствования тарифной политики, ориентированные на обеспечение доступности коммунальных услуг, повышение качества и надёжности инфраструктуры, а также защиту интересов населения.

Запрет на смартфоны в школах Нидерландов:

стали ли дети лучше учиться?

С тех пор смартфоны, умные часы и планшеты были изгнаны из классов, школьных коридоров и столовых по всей стране.

Теперь правительство Нидерландов планирует пойти еще дальше и запретить детям младше 16 лет пользоваться некоторыми соцсетями. Власти страны призывают к введению возрастного ограничения 15+ для таких приложений, как Instagram, TikTok и Snapchat, по всей Европе.

«Дома или в шкафчике»

В гимназии Cygnus Gymnasium в Амстердаме на школьных воротах висит ярко-желтая табличка, предупреждающая учеников: «Внимание: с этого момента ваш телефон должен находиться в шкафчике. Спасибо».

Запоминающийся (по крайней мере, на голландском языке) слоган — «Telefoon t'huis of in de kluis» («Телефон дома или в шкафчике») — теперь актуален для всех школ страны.

Вместо принятия закона правительство предпочло заключить соглашение со школами, договорившись с родителями и учителями об ограничении использования телефонов в стенах учебных заведений. Такой подход, по мнению властей, обеспечил поддержку решения и позволил быстро ввести в действие новые правила без длительного законодательного процесса.

В школьном коридоре, возле кабинета английского языка, украшенного рисунками со сценами из пьес Шекспира, подруги Хенна и Фенна признаются, что испытывают смешанные чувства по поводу запрета.

Глава государства посетил Казахский национальный

университет имени аль-Фараби

🟦В рамках рабочего визита в Алматы Президент Касым-Жомарт Токаев ознакомился с научным потенциалом Казахского национального университета имени аль-Фараби.
🟦Председатель правления – ректор КазНУ Жансеит Туймебаев представил Главе государства Центр инновационных продуктов и высокотехнологичных проектов Farabi Hub.
🟦Хаб создан как современная платформа для внедрения инновационных разработок в реальный сектор экономики. На его базе реализуются проекты в сферах креативных индустрий, искусственного интеллекта и стартапов. В результате работы центра создано 300 новых рабочих мест и привлечено более 20 млн долларов инвестиций.
🟦В центре размещены исследовательские площадки технологических корпораций ZTE, BASF, Binlin, а также ряда зарубежных ведущих научных организаций. Кроме того, здесь работают научно-исследовательские институты КазНУ.
🟦Президент был проинформирован, что университет успешно реализует четыре крупных проекта общей стоимостью 1 млрд 250 млн тенге.
🟦Главе государства был продемонстрирован макет микроспутника, разработанного совместно с Северо-западным политехническим университетом Китая.
🟦Ученые двух вузов также работают над созданием спутника NKSAT, предназначенного для измерения гравитационного поля Земли, уровня радиации, проведения геологоразведочных исследований.
🟦Касым-Жомарт Токаев также ознакомился с деятельностью лаборатории «Технологии дистанционного зондирования и их применение», созданной совместно с Академией наук КНР. На основе анализа спутниковых данных в лаборатории изучают климатические и экологические изменения в Центральной Азии.
🟦Главе государства были представлены проекты Международного института «Цифровые технологии и робототехника» и Центра робототехники, а также Казахстанско-Сингапурского центра квантовых технологий.
🟦Посещение КазНУ имени аль-Фараби завершилось осмотром суперкомпьютерного кластера. В его создание привлечено 23 млн долларов инвестиций.
🟦Кластер значительно сокращает время выполнения сложных вычислений и повышает эффективность научных исследований, а также открывает широкие возможности для подготовки специалистов в области IT и искусственного интеллекта.

🔈 2026 жылы генеративті контент технологиялық эксперименттер санатынан біржола шығып, құқықтық реттеу нысанына айналды.
Егер бұрын нейрожелі көмегімен жасалған кескіндер мен бейнелер зиянсыз цифрлық құрал ретінде қабылданса, бүгінде олар ақпараттық қауіп-қатер факторы ретінде қарастырылады.
Мемлекеттер жекелеген ескертулер беруден мұндай контентті жасау мен таратудың нақты ережелерін бекітуге көшуде.
Әлем елдері таңбаланбаған немесе адастырушы ЖИ-контентке мүлдем төзбеушілік танытуда:
Үндістан: Премьер-министр Модидің дипфейгін жасағаны үшін қамауға алу.
АҚШ: «Синтетикалық адамды» таңбалаусыз пайдаланғаны үшін жарнама агенттігіне $5,000 айыппұл салынды.
Түркия: Министрдің жалған мәлімдемесі бар ЖИ-бейне үшін порталға жылдық айналымның 5% мөлшерінде айыппұл салынды.
Оңтүстік Корея: ЖИ-сұхбатты белгілемегені үшін медиа компанияға 30 млн вон ($22,000) айыппұл салынды.
Қытай: Жүргізушілер арасында дүрбелең тудырған «жолдың опырылуы» туралы ЖИ-суреттер үшін блогердің ұсталуы.
Германия: Сот шешімі: сатиралық сипат ЖИ-туындыларды таңбалау міндетінен босатпайды.
БАӘ: Қоғамды адастыруға және ұлттық қауіпсіздікке нұқсан келтіруге бағытталған ЖИ бейнелерін таратқаны үшін ұстау шаралары жүргізілді.
Ұлыбритания: Келісімсіз дипфейк жасауға тыйым салатын жаңа заң бойынша алғашқы талап-арыздар (2026 жылғы ақпан).
Пәкістан: Әскерилердің атынан жасалған «үкіметті сынау» ЖИ-аудиожазбасы үшін кибертерроризм бабымен қозғалған іс.
Канада: Митингілерге себеп болған «ғимараттың құлауы» ЖИ- рендері үшін айыппұл салынды.
Франция: «Версальдағы тәртіпсіздіктердің» ЖИ-фотосуреттерін жасап, таратқаны үшін интернет-ресурс бұғатталды.
Италия: «Болмыста жоқ ескерткіштердің» ЖИ-кескіндерін пайдаланған туристік агенттікке қарсы талап-арыз.
Жапония: Марқұм актердің ЖИ-көшірмесін барлық мұрагерлердің келісімінсіз пайдалану бойынша сот талқылауы.
Сингапур: «Шығанақтың ластануы» туралы ЖИ-кескіндер үшін жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл заңнамасы шеңберіндегі нұсқама.
Австралия: Профессордың ЖИ-клонын оның келісімінсіз пайдаланған онлайн-курс ұйымдастырушыларына айыппұл салынды.
Аргентина: Полицияға қарсы зорлық-зомбылыққа шақырған дипфейк жасағаны үшін ұстау.
Эстония: Мемлекеттік органдардың жауап беру стилін имитациялаған бот иесіне ресми ескерту жасалды.
Қазақстанда да ЖИ саласы енді «реттелмейтін аймақ» емес. Керісінше, оны қолдану салдары, ең алдымен, аудиторияны адастыру қаупі тұрғысынан қарастырылады.
2026 жылдың 17 наурызында Семей қаласының тұрғыны нейрожелі жасаған фотосуретті таратқаны үшін жауапқа тартылды. Генерацияланған кескін төтенше жағдай туралы шынайы хабарлама ретінде ұсынылып, әлеуметтік желілерде дүрбелең тудырған. Нәтижесінде - ҚР ӘҚБтК-нің 456-2-бабы (жалған ақпарат тарату) бойынша хаттама толтырылды.
‼️ Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы медиа өкілдері мен цифрлық контент жасаушыларға заңнама талаптарын қатаң сақтауды, соның ішінде ЖИ-контентті міндетті түрде таңбалауды және жалған ақпараттың таралуына жол бермеуді ескертеді.
Азаматтарға таратылатын материалдарға сын көзбен қарап, дереккөздерін тексеріп, олардың дұрыстығына көз жеткізбей, әрі қарай таратпауға кеңес беріледі.

«Прокуратура туралы» Конституциялық заңның 40-бабы тәртібінде

ҮНДЕУ

ҚҰРМЕТТІ АЗАМАТТАР!

Мемлекет басшысының Жарлығына сәйкес (11.02.2026 ж. № 1170) 2026 жылғы 15 наурызда «Жобасы бұқаралық ақпарат құралдарында 2026 жылғы 12 ақпанда жарияланған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын қабылдайсыз ба?» деген сауал бойынша республикалық референдум өтеді.  
Қазіргі уақытта азаматтар мен қоғамдық бірлестіктер тарапынан референдумға байланысты үгіт жұмыстары жүргізілуде (Қазақстан Республикасының «Республикалық референдум туралы» Конституциялық заңының 7-бабының 1-тармағы, бұдан әрі – Конституциялық заң).
Конституциялық заңның 7-бабының 4-тармағына және Референдумды дайындау және өткізу жөніндегі негізгі іс-шаралардың күнтізбелік жоспарына сай (Орталық референдум комиссиясының 12.02.2026 ж. № 6/10 қаулысының 3-тармағы) үгіт жүргізу 2026 жылғы 14 наурыз сағат 00:00-де аяқталады.
Бұл ретте референдум қарсаңындағы күні мен референдум өткізілетін күні, яғни 2026 жылғы 14 және 15 наурызда үгіт жүргізуге тыйым салынады.
Сонымен қатар бұқаралық ақпарат құралдарында, онлайн-платформаларда қоғамдық пікірге сауал салу нәтижелерiн, референдум нәтижелеріне болжамдарды, референдумға байланысты өзге де зерттеулерді жариялауға жол берілмейді.
Референдум күні дауыс беруге арналған үй-жайда немесе пунктте қоғамдық пiкiрге сауал салуды жүргізуге тыйым салынады (Конституциялық заңның 7-1-бабы және «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның 28-бабының 9-тармағы).
Аталған құқықтық талаптарды бұзу кінәлі тұлғалардың әкімшілік жауаптылыққа тартылуына әкеп соғады.
Нақты айтқанда, 2026 жылғы 14 және 15 наурызда үгiтті жүргізгені үшін, яғни оған тыйым салынған кезеңде, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің (бұдан әрі – ӘҚБтК)102-бабы бойынша жауаптылық туындайды.
Қоғамдық пікірге сауал салудың нәтижелерін жариялағаны немесе референдум күні дауыс беруге арналған үй-жайда немесе пунктте оны жүргізгені үшін ӘҚБтК-нің 120-бабының 2-бөлігі бойынша жауаптылық көзделген.
Мазмұндалғанды ескере отырып, Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы заңдылықты қамтамасыз ету және құқық бұзушылықтардың алдын алу мақсатында референдумға қатысатын барлық азаматтарды аталған заңнама талаптарын қатаң сақтауға және құқыққа қайшы әрекеттерге жол бермеуге шақырады.

___________________________________________________________________________________________________

ОБРАЩЕНИЕ
в порядке статьи 40 Конституционного закона «О прокуратуре»
УВАЖАЕМЫЕ ГРАЖДАНЕ!

В соответствии с Указом Президента Республики Казахстан (№ 1170 от 11.02.2026 г.) 15 марта 2026 года состоится республиканский референдум со следующей формулировкой вопроса: «Принимаете ли вы новую Конституцию Республики Казахстан, проект которой опубликован в средствах массовой информации 12 февраля 2026 года?».
В настоящее время гражданами и общественными объединениями страны продолжается ведение агитации перед республиканским референдумом (п.1 ст.7 Конституционного закона Республики Казахстан «О республиканском референдуме», далее – Конституционный закон).
Согласно п.4 ст.7 Конституционного закона и Календарному плану основных мероприятий по подготовке и проведению референдума (п.3 постановления Центральной комиссии референдума № 6/10 от 12.02.2026 г.) проведение агитации заканчивается в 00:00 часов 14 марта 2026 года.
При этом в предшествующий день и в день проведения республиканского референдума, то есть 14 и 15 марта 2026 года, указанная агитация запрещена.
Не допускается также опубликование в средствах массовой информации, на онлайн-платформах результатов опросов общественного мнения, прогнозов результатов референдума, иных исследований, связанных с референдумом.
Проведение опроса общественного мнения запрещается в день референдума в помещении илипункте для голосования (ст.7-1 Конституционного закона и п.9 ст.28 Конституционного закона Республики Казахстан «О выборах в Республике Казахстан»).
Нарушение приведенных правовых требований влечет административную ответственность виновных лиц.
В частности, за проведение агитации 14 и 15 марта 2026 года – в период ее запрещения, наступает ответственность по ст.102 Кодекса Республики Казахстан об административных правонарушениях (далее – КоАП).
За опубликование опросов общественного мнения либо их проведение в день референдума в помещении или пункте для голосования предусмотрена ответственность по ч.2 ст.120 КоАП.
На основании изложенного, Генеральная прокуратура Республики Казахстан в целях обеспечения законности и предупреждения правонарушений призывает всех участников референдума соблюдать вышеуказанные законодательные требования и не допускать противоправных действий.
🌐 https://t.me/GenPr

Қазақстан – сақтандыру шешімдерінің көшбасшысы: Сала нарығы 1,7 трлн теңгені құрады, алайда климаттық қатер шығыны әлі де мемлекеттік бюджетке жүктеліп отыр

Климаттық өзгерістер Орталық Азия елдерінің экономикаларына барған сайын қаттырақ әсер етіп, тасқын, құрғақшылық, аптап ыстық пен басқа да табиғат құбылыстарының қатерін арттырып отыр. Десе де, аймақта мұндай апаттардан қорғайтын қаржылық тетіктер жеткілікті деңгейде дамымаған. БҰҰ Даму бағдарламасының (БҰҰ ДБ) сарапшылары «Климаттық және табиғи апаттарға төзімділік: Орталық Азияда сақтандыру мен қаржылық шешімдерді әзірлеу» атты есебінде осындай қорытынды жасайды. Біз аталған зерттеудің басты тұжырымдарын зерделеп, климаттық қатерлерден сақтандыруды дамыту еліміз үшін қандай мүмкіндіктерге жол ашарына зер салып көрдік.

Ескендір ЗҰЛҚАРНАЙ

Жоғары климаттық қатер аймағы

Сарапшылардың айтуынша, Орталық Азия елдері климаттық өзгерістер салдарынан зардап шегуі мүмкін ең осал аймақтардың қатарына жатады. Бұл жерде әңгіме тек температураның көтерілуі мен су жетіспеушілігінде ғана емес, жиі қайталанып жатқан экстремалды табиғат құбылыстары жайында да болып отыр. Халықаралық ұйымдардың бағалауынша, еліміздің аумағының едәуір бөлігінде су тасқыны мен құрғақшылықтан бас­тап, көшкін түрлері, орман өрті мен жер сілкінісіне дейінгі табиғат апат­­тарының қаупі жоғары. Бұл аймақтың инфрақұрылымына, ауыл шаруашылығы мен экономикалық тұрақтылығына тікелей әсер етеді.

Зерттеудің басты тұжырымдарының бірі ретінде Орталық Азия елдерінде климаттық және табиғи апаттардан қор­ғайтын сақтандыру деңгейінің төмендігі назарға алынған. Көп жағдайда апаттардан келген шығын мемлекеттік бюджет немесе халықаралық көмек есебінен жабылады да, ал сақтандыру құралдарының рөлі шектеулі деңгейде қалып отыр. 

Сақтандыру саласындағы әлеуеті зор көшбасшы

Қазақстан – аймақтағы ең үлкен эконо­микаға ие, урбандалу (қалаға шоғырлану) деңгейі жоғары және өнеркәсіп секторы, соның ішінде мұнай-газ бен тау-кен өндіру саласы дамыған мемлекет. Бұл бизнес пен экономикаға тәуекелдерді басқарудың неғұрлым күрделі қаржылық тетіктерін енгізуге мүмкіндік береді.

Еліміздің сақтандыру нарығы қазірдің өзінде тұрақты даму үдерісін көрсетіп отыр. Қаржы реттеушісінің деректеріне қарағанда, 2025 жылдың қорытындысы бойын­­­­ша елімізде сақтандыру сыйақы­ла­рының көлемі 1,7 трлн теңгеге жетіп, алдыңғы жылмен салыстырғанда 12,5%-ға артқан. Сақтандыру секторының активтері 25%-дан аса өсіп, 3,9 трлн теңгеге жуықтады. Жасалған сақтандыру келісімшарттарының саны 18 миллионнан асып жығылды.

Жалпы алғанда, Қазақстан аймақтағы сақтандыру нарығы ең жоғары дамыған елдердің қатарына кіреді.

Орталық Азия елдеріндегі жағдай

Орталық Азияның басқа елдерінде сақтандыру нарығы біздің мемлекетімізге қарағанда баяу дамып жатыр. Бұл әсіресе табиғи және климаттық қатерлерден қорғау сегментінде айқын байқалады. Дүниежүзілік банктің Global Financial Development Database халықаралық салыстырмалы деректеріне сәйкес, non-life сақтандыру сыйлық-ақыларының ІЖӨ-дегі үлес көрсеткіші бойынша Қырғызстанда бұл деңгей шамамен 0,197%, Тәжікстанда – 0,286%, ал Қазақстанда – 0,472%-ды құрайды. Бұл біздің еліміздегі сақтандыру инфрақұрылымының салыстырмалы түрде алғанда жоғары дамығанын көрсетеді.

Қырғызстанда су тасқыны, сел көшу мен құрғақшылық қатерлері жоғары, алайда соған қарамастан сақтандыру жүйесі жеткілікті дамымаған. Мемлекеттік бағдарламалар ауыл шаруашылығын да ішінара қамтығанымен, осал таптардың сақтандыру құралдарына қолжетімділігі шектеулі күйінде қалып отыр.

Тәжікстанда су тасқыны, көшкін мен зілзала қаупі бар. Алайда сақтандыру на­рығы тым шағын, ал тәуекелдерді қаржы­лан­дыратын мемлекеттік тетіктердің дамуы көңіл көншітпейді.

Түрікменстанды алаңдатып отырған басты климаттық қатер – құрғақшылық. Дегенмен мұнда да сақтандыру секторы төмен деңгейде, ал табиғи апаттар­дан сақ­тан­дырудың мемлекеттік бағдар­ла­ма­ла­ры жоқтың қасы.

Өзбекстан су тасқыны, құрғақшылық және жер сілкіністерімен жиі бетпе-бет келеді. Кейінгі жылдары ауыл шаруа­шы­лығын сақтандырудың қанат­қақты бағдар­ла­малары пайда болғанымен, климаттық апат­тардан сақтандыру жүйесі әзірге шектеулі шамада жұмыс істеп тұр.

Құдайы көршілерімізбен салыстыр­ғанда біздің еліміздің қаржылық инфра­құ­ры­­лымы мен реттелетін сақтан­дыру нарығы едәуір жоғары даму деңгейін көрсетіп отыр. Бұл тәуекелдерді басқарудың заманауи құралдарын, соның ішінде параметрлік сақтандыруды, климаттық және апаттық облигацияларды енгізуге мүмкіндік береді. 

Табиғи апаттың құны

Климаттық қатерлер қазірдің өзінде елі­міздің экономикасына айтарлықтай ықпал етіп отыр. Халықаралық қаржы­лық институттардың бағалауынша, табиғи апаттар жыл сайын аймақ мемлекеттерін жүз мил­­лиондаған доллар көлемінде шы­ғын­ға батырады. Соның ішінде біздің еліміз де экстремалды табиғат құбылыс­та­рына жиі ұшырап жүргені әмбеге аян.

Оның нақты бір мысалы – кейінгі жылдары орын алған көктемгі су тасқындары. Мәселен, 2024 жылы еліміздің бірнеше аймағында болған тасқын салдарынан 100 мыңнан аса адам баспанадан айырылып, орасан зор шығынға ұшырағаны мәлім. Билік тарапынан инфрақұрылымды қалпына келтіру, баспана салу мен зардап шеккен отбасыларды қолдауға қосымша қаражат бөлінді. Мұндай оқиғалар мем­лекет­тік қаржыға түсетін жүктеменің жоға­ры­лығын көрсетіп, тәуекелдерді бөлу­ге арналған сақтандыру тетіктерін жетілдірудің маңызын айғақтайды. 

Ауыл шаруашылығын цифрлық сақтандыру мәселесі

Табиғат құбылыстарынан зардап ше­гетін ең осал саланың бірі – аграрлық сек­тор. Біздің еліміз әлемдегі ең ірі ауыл шаруа­шылық жерлеріне ие мемлекет, атап айтқанда, салалық ведомстволардың дере­гін­ше, ауыл шаруашылығы алқаптары 200 млн гектардан астам жерді құрайды.

Құрғақшылық, ауа температурасының құбылмалылығы және ылғалдың аздығынан ел экспортының едәуір бөлігін жабатын дәнді дақылдар өнімділігіне айтарлықтай зиян келуі мүмкін. Мұндай жағдайда аграр­лық тәуе­келдерді сақтандыру эконо­ми­ка­лық тұрақ­тылықтың маңызды құралы сана­лады.

Кейінгі жылдары елімізде ауа райы ахуалын мониторингілеудің автомат­тан­дырылған жүйелерін және спутниктік деректерді пайдалана отырып, аграрлық сақ­тандыру жүйесіне цифрлық шешім­дерді енгізу басталды. Дегенмен, сарап­шы­лардың айтуынша, бұл жүйенің әлеуеті әзірге толыққанды пайдаланылмай келеді. 

Жаңа сақтандыру құралдары

БҰҰ ДБ есебінде еліміз климаттық қатерлерді басқарудың инновациялық құралдарын енгізу үшін жоғары әлеуетке ие екені айтылған. Соның бірі – параметрлік сақтандыру, яғни бұл жүйеде төлемдер белгілі бір табиғи көрсеткіштерге, атап айтқанда жауын-шашын деңгейі немесе зілзала күші белгіленген шамаға жеткенде автоматты түрде жасалынады.

Тағы бір келешегі зор бағыт – табиғи апаттарға арналған облигациялар және климаттық облигациялар. Аталған қар­жылық құралдар табиғи апаттардан туын­дауы мүмкін шығындарды жабу мен кли­мат­тық өзгерістерге бейімделу жобаларын қаржыландыру үшін инвестиция тартуға мүмкіндік береді. 

БҰҰ қандай реформаларды ұсынады?

Дегенмен сарапшылар сақтандыру жүйесін дамытуда әлі де белгілі бір мәсе­лелер бар екенін айтады. Әңгіме сақтандыру тетіктерінің мемлекеттік тәуекелдерді басқару жүйесіне толыққанды интеграция­ланбауы жайында болып отыр. Кейбір жағдайда сақтандыру өнімдері климаттық қауіптің ерекшелігін толық ескере бермейді немесе ауыл тұрғындары мен шағын бизнес өкілдері үшін олар қолжетімсіз.

Халықтың қаржылық сауаттылығының төмендігі де саланың дамуына кедергі болып отыр. Көп адам сақтандыруды қағаз жүзіндегі процедура ғана деп ойлап, мүлік пен кірісті қорғайтын құрал ретінде санамайды.

БҰҰ сарапшылары сақтандыру тұрақ­тылығын дамыту үшін кешенді шаралар ұсынған. Соның қатарында заңнаманы жетілдіру мен сақтандыру нарығын реттеу, тұтынушылар құқығын қорғауды күшейту, сақтандыру саласында мамандар дайындау мен қаржылық сауаттылық бағдарламаларын кеңейту секілді бағыттар бар. 

Еліміздің жаңа мүмкіндіктері

Ұзақмерзімді келешекте аталған ұсыныс­тарды іске асыру еліміздің климат­тық және экономикалық күйзелістерге төзім­­ділігін айтарлықтай арттырады. Ха­лық пен бизнесті сақтандырумен кеңі­­рек қамту төтенше жағдайлар кезінде мемле­кет­тік бюджетке түсетін жүктемені төмен­де­туге және табиғи апаттардан кейін эконо­ми­каның тезірек қалпына келуіне мүм­кін­дік бермек.

Осылайша, климаттық қатерлерді бас­қару­дың сақтандыру құралдарын жетіл­діру орнықты дамудың маңызды элементіне айналады. Орталық Азиядағы ең үздік сақтандыру нарығына ие болып отырған біздің еліміз үшін бұл экономиканың ішкі тұрақтылығын арттырып қана қоймай, кли­маттық қатерлерді сақтандырудың аймақ­тық жүйесін қалыптастыруда маңызды рөл ойнауға жол ашады.

Жасампаздыққа жетелеген жеті жыл

Семь лет уверенного созидательного лидерства

Қасым-Жомарт Тоқаев тұтас ұлт тағдырын мойнына алған жеті жылда еліміздің әлеуметтік-экономикалық және саяси даму моделінде ауқымды әрі жүйелі өзгерістер болды. Бұл жылдар жер бетін түгел жайлаған пандемия, әлемдік экономиканың баяулауы, инфляциялық және логистикалық сын-тегеуріндер, геосаяси тұрақсыздық сияқты жаһандық ахуалдың аса күрделі кезеңімен, сондай-ақ жылдар бойы жалғасқан ішкі экономикалық әрі саяси теңсіздіктерді еңсеру қажеттілігімен тұспа-тұс келді.

Семь лет президентства Касым-Жомарта Токаева стали периодом глубокой и последовательной трансформации социально-экономической и политической модели развития Казахстана. Эти годы пришлись на сложный глобальный контекст – пандемию, замедление мировой экономики, инфляционные и логистические шоки, геополитическую турбулентность, а также необходимость устранения внутренних экономических и политических дисбалансов, сформированных за предыдущие десятилетия.

Egemen Qazaqstan

Сурет «Егемен Қазақстанның» архивінен алынды

Күрмеуі қиын, қордаланған түйт­кілдерге қарамастан, Президентіміз тұрақтылықты қамтамасыз етіп, Қазақстан серпінді даму жолына түсті.

Көптеген сын-қатерге жауап ретінде бірінші кезекте мемлекетіміздің ұзақмерзімді орнықтылығын нығайтуды мақ­сат еткен ауқымды реформалар жүзеге асырылды. Президент Тоқаев жалаң ұран мен популизмге жол берген жоқ, уақытша нәтижелерге де ешқашан иек артқан емес. Мемлекет басшысы халықтың әл-ауқатын жақ­сартуға, экономикалық және саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған елдіктің мызғымас берік тұғырын қалыптастыру жолында еңбек етіп келеді.

Мұндағы нәтиженің бәрі көз алдымызда.

2025 жылы әлемдік экономиканың өсімі 3,3%-ды құраса, Қазақстанда ішкі жалпы өнім 6,5%-ға артты.

Экономиканың құрылымы да өзгерді. Бұрын өсім негізінен сыртқы шикізаттық конъюнктураға тәуелді болса, бүгінде ол Мемлекет басшысының жүйелі шешім­де­­рінің арқасында шикізаттық емес секторлар мен ішкі сұраныстың есебінен өсіп келеді.

Осылайша, экономиканың өсуіне өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, сауда, көлік және қызмет көрсету салалары барынша үлес қосып отыр.

Жеті жыл ішінде номиналды ІЖӨ 1,7 есеге ұлғайып, 2019 жылғы 181,7 млрд доллардан 2025 жылы 305,9 млрд долларға дейін өсті. Жан басына шаққандағы ІЖӨ де тұрақты түрде артып, 2019 жылғы 9,8 мың доллардан 2025 жылдың қорытындысы бойынша 15 мың долларға дейін жетті.

Өңдеу өнеркәсібінің көлемі 2,5 еседен астам, яғни 2019 жылғы 11,5 трлн теңгеден 2025 жылы 30,63 трлн теңгеге дейін өсті. ІЖӨ құрылымында өңдеу өнеркәсібінің үлесі 11,4%-дан 12,7%-ға дейін ұлғайса, керісінше кен өндіруші сектордың үлесі 14,5%-дан 12%-ға дейін қысқарды.

Аталған көрсеткіштердің сыртында жаңадан бой көтерген ондаған ірі зауыт пен мыңдаған жұмыс орны тұр. Қостанай облысында KIA автокөліктерін шығаратын және шойын құю зауыттары іске қосылды, Қарағанды облысында тұрмыстық техника мен автомобиль шиналары, Атырау облысында полипропилен өндірістері жолға қойылды, Алматы облысында вольфрам концентраты шығарыла бастаса, Павлодар облысында теміржол техникасына арналған қосалқы бөлшектер өндірісі, Шымкентте алюминий қаптама өндірісі мен бағалы металдарды қайта өңдеу және басқа да көптеген өндіріс орны жұмысын бастады.

Ел экономикасының дамуындағы көш­басшы салалардың бірі – бүгінде тұ­рақ­ты өсім көрсетіп отырған құрылыс сек­торы. Тек өткен жылдың өзінде елі­мізде 20 млн шаршы метрден астам тұр­ғын үй пайдалануға берілді. Бұл көлем екі бірдей облыс орталығы – Павлодар мен Қостанай қалаларының жалпы тұр­ғын үй қорынан асып түседі.

Халықаралық валюта қорының дерек­те­ріне сәйкес, Қазақстан әлемдегі ең ірі топ-50 экономиканың қатарына енді, сондай-ақ орташа жылдық экономикалық өсім қарқыны бойынша да алғашқы бестіктің ішінде тұр.

World Competitiveness Ranking рей­тингінің мәліметі бойынша мемлеке­тіміз жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексінде 34-орынға ие болды. Бұл еліміздің инвестициялық және іскерлік тартымдылығының нығая түскенін ай­ғақтайды. Экономика «бір салаға бай­ланып қалған» бағытынан арылды деуге болады, қазіргі таңда кен өндіру сек­торындағы уақытша тербелістер макро­экономикалық ахуалдың тұрақты­лы­ғына пәлендей әсер етіп жатқан жоқ. Бұл дамудың анағұрлым қалыптасқан әрі теңгерімді үлгісіне бет бұрғанымызды көрсетсе керек.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың инвестициялық саясаты экономиканы жаңғыртудың негізгі құралдарының біріне айналды.

Жеті жыл ішінде негізгі капиталға са­лынған инвестициялар көлемі 12,6 трлн теңгеден 22,7 трлн теңгеге дейін өсті. Оның үстіне құрылымы да ай­тар­лықтай өзгерді: қаржының негізгі бөлігі өңдеуші өнеркәсіпке, инфра­құ­ры­лымға, энергетикаға, логистика мен агро­өнер­кәсіп кешеніне бағытталып отыр.

__________________________________________________________________________________________

Вопреки объективным сложностям Президенту удалось обеспечить стабильность и вывести страну на траекторию уверенного роста.

Ответом на многочисленные вызовы стали глубокие реформы, нацеленные на долгосрочную устойчивость государства. Президент Токаев не подвержен популизму, не гонится за краткосрочными результатами. Глава государства прагматично занимается формированием прочного фундамента развития страны, обеспечивающего рост благосостояния граждан, экономическую и политическую стабильность.

Результаты налицо. В 2025 году рост мировой экономики сос­тавил 3,3%, а в Казахстане ВВП увеличился на 6,5%.

Изменилась структура экономики. Если ранее динамика ВВП во многом определялась внешней сырьевой конъюнктурой, то сегодня благодаря системным решениям Главы государства рост все в большей степени обеспечивается несырьевыми секторами и внутренним спросом.

Так, основной вклад в рост экономики внесли обрабатывающая промышленность, строительство, торговля, транспорт и сектор услуг.

Номинальный ВВП за семь лет увеличился в 1,7 раза: со $181,7 млрд в 2019 году до $305,9 млрд в 2025 году. ВВП на душу населения тоже уверенно растет – с $9,8 тыс. в 2019 году до $15 тыс. по итогам 2025 года.

Объем обрабатывающей промышленности за семь лет увеличился более чем в 2,5 раза – с 11,5 трлн тенге в 2019 году до 30,63 трлн тенге в 2025 году. Доля обрабатывающей промышленнос­ти в ВВП выросла с 11,4% до 12,7%, тогда как доля добываю­щего сектора сократилась с 14,5% до 12%.

За этими цифрами стоят десятки новых крупных заводов, тысячи рабочих мест. В Костанайской области запущены заводы по выпуску автомобилей KIA и чугунного литья, в Карагандинской области начато производство бытовой техники и автомобильных шин, в Атыраус­кой области – производство полипропилена, в Алматинской области – производство концентрата вольфрама, в Павлодарской области – производство компонентов для железнодорожной техники, в Шымкенте – производство алюминиевой упаковки, переработка драгоценных металлов и многие другие.

В числе драйверов роста экономики страны – строительный сектор, демонстрирующий уверенную положительную динамику. Только в 2025 году было введено в эксплуатацию свыше 20 млн кв. м жилья. Эти объемы превышают совокупный жилой фонд двух областных центров – Павлодара и Костаная.

По данным МВФ, Казахстан вошел в топ-50 крупнейших экономик мира, а также в пятерку лидеров по среднегодовым темпам экономического роста. В рейтинге мировой конкурентоспособности, по данным World Competitiveness Ranking, Казахстан занял 34-е место. Это подтверждает укрепление инвестиционной и деловой привлекательности страны.

Экономика перестала быть «однособытийной»: временные колебания в добывающем секторе больше не трансформируются в макроэкономические потрясения, что свидетельствует о переходе к более зрелой и сбалансированной модели развития.

Инвестиционная политика Президента Касым-Жомарта Токаева стала одним из ключевых инструментов трансформации экономики.

Агроөнеркәсіп кешенін дамыту мем­ле­­кеттің стратегиялық басымдығы болып қала береді. Азық-түлік қауіпсіздігі, саланы жаң­­­­ғырту, экс­порттық әлеуетті арттыру – мұның бәрі ауыл тұрғындарының тұр­мыс жағ­­­­­дайын жақсартумен тығыз бай­ла­­­нысты.

Суар­малы егіншілік пен инфра­құ­ры­лымды дамытуға ерекше көңіл бөлініп ке­леді: алдағы уақытта суармалы алқап­­тар­­ды 2,5 млн гектарға дейін жеткізу көз­де­­ліп отыр.

Ирригациялық жүйелер, элеваторлар, өңдеуші қуаттар мен логистикалық тіз­бектерді жаңғырту жұмыстары жал­ға­су­да. Мал шаруашылығын қолдау және ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеуді күшейту қосылған құны жоғары өнімдер шығаруға мүмкіндік береді.

Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі жеті жылда шамамен екі есеге, яғни 2019 жылғы 5,2 трлн теңгеден 2025 жылы 9,8 трлн теңгеге дейін, азық-түлік өнді­рі­­сінің көлемі 1,7 трлн теңгеден 3,9 трлн теңгеге дейін өсті.

Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, саланы қолдау көлемі жылына бір триллион теңгеге жеткізілді, шаруаларға тиісті қаражат бұдан былай ерте бастан бөлі­­неді.

Нәти­жесінде, ауыл шаруашылығы жұ­мыс­­­тарының сапасы айтарлықтай жақ­сар­ды, ал фермерлер өз кезегінде жыл сайын елімізді мол өніммен қамтамасыз етіп келеді.

Қазақстан дәстүрлі түрде әлемдік на­рыққа астық пен ұн жеткізіп отырған же­текші мемлекеттердің қатарына кіреді, сондай-ақ ауыл шаруашылығы өнімдері экспортының географиясы да Орталық Азия мен Ауғанстаннан бастап Таяу Шығыс елдері мен Қытайға, Еуропалық одаққа және басқа да бағыт­тарға қарай кеңейіп келеді.

Өнеркәсіп секторында «Бәйтерек» инвестициялық холдингі арқылы бүкіл еліміз бойынша жүздеген жоба қар­жы­ландырылды. Соның ішінде Ал­ма­тыда жеңіл автокөліктер өндірісін, Қарағанды облысында Qarmet болат құю өнімдері кәсіпорнын, Павлодар облысында Қазақ­стан электролиз зауытын, Түркістан облы­сында Ecoculture-Eurasia жылыжай кеше­нін, Алматы облысында «Шин-лайн» балмұздақ шығаратын өндіріс орнын атап көрсетуге болады.

Жеті жылда «Бәйтерек» арқылы қар­жы­­ландыру көлемі 2,9 трлн теңгеден 10,4 трлн теңгеге дейін ұлғайды. Қазір­гі уақытта холдингтің қаржылық қолдауы­мен металлургияда жалпы құны 3,9 трлн теңге болатын 23 жоба жүзеге асырылуда, машина жасау саласында 610,6 млрд тең­ге­ге 21 жоба қаржыландыру кезеңінде болса, химия өнеркәсібінде құны 636 млрд тең­гені құрайтын 11 жоба, ал агроөнеркәсіп кешенінде 415,9 млрд теңге болатын 69 жоба жүзеге асырылып жатыр.

Мемлекет басшысы ішкі өсім мен негізгі жұмыспен қамту көзі ретінде микро және шағын бизнесті дамытуға ерекше мән береді. Шағын және орта кәсіпкерліктің ІЖӨ-дегі үлесі 40,5%-ға жетті, аталған секторда шамамен 4,5 млн адам жұмыс істейді, бұл – еңбекке қабі­лет­ті халықтың тең жартысына жуығы.

Шағын кәсіпорындардың белсенділігі тек сауда мен қызмет көрсету салаларында ғана емес, сонымен қатар құрылыс, көлік және өңдеу өнеркәсібінде де артып келе жатқанын айта кеткен жөн.

Шағын бизнес ірі жобалардың жет­кізу тізбегіне кеңінен қосыла бастады. Әкімшілік кедергілер азайып, пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялау, кепілдік беру және даму институттарының бағ­дар­ла­малары арқылы қаржыландыру жүйесі қолжетімді бола түсті.

Жыл сайын мыңдаған жобаға қол­дау көрсетіліп, осы сектордағы кәсіп­кер­лерге арналған жеңілдетілген қаржы­ландыру көлемі жүздеген миллиард теңгеге жетті. Сонымен бірге мемлекеттік қызметтерді цифрландыру тіркеу мен есеп беруді және қолдау шараларын алу рәсімдерін жеңілдетіп отыр.

Жаңа инвестициялық кезеңнің елеулі жобаларының ішінде Alatau City көпсалалы урбанистикалық клас­терінің орны ерекше. Президент тапсырмасы бойынша жаңадан бой көтеретін қала инновациялық экономиканы, жоғары тех­но­логиялық өндірістерді, білім беру мен іс­керлік инфрақұрылымды дамытуға тың серпін беретін өсудің жаңа бағытына айналмақ.

Белсенді геологиялық барлау жұ­мыс­тары арқылы еліміздің минералдық-шикізат базасын кеңейту ұзақмерзімді эко­но­микалық даму стратегиясының маңызды элементі болып табылады.

Кейінгі жылдары мыс, никель, көмір, алтын және сирек металдардың болжамды қоры бар ондаған перспективалық учас­ке анықталды.

2026 жылдың соңына қарай Қазақстан аумағын геологиялық және гео­физикалық зерттеу көлемі 2,2 млн шаршы шақырымға дейін жетеді.

Президенттің тапсырмасы бойынша 2026–2028 жылдары геологиялық барлау жұмыстарына мемлекет тарапынан 240 млрд теңгеге жуық инвестиция салынады. Бұл өткен жиырма жыл бойы осы салаға жұмсалған барлық шығынның көлеміне сәйкес келеді.

Бұған қоса, сыртқы инвесторлардың тарапынан да қызығушылық байқалып отыр. Осы орайда қажетті шешімдердің бәрі ұлттық мүдделерімізді ескере отырып, қабылданатыны анық. Мұндай ауқымды жұмыс ұзақмерзімді өнеркәсіптік өсудің негізін қалыптастырады.

Еліміздің транзиттік әлеуетінің дамуы – Мемлекет басшысының ұдайы назарында. Мұнда Транскаспий халықаралық көлік бағыты немесе Ор